Suriye’de Yeni Siyasi Dönem: Guterres’ten Tarihî Ziyaret

BM Genel Sekreteri 17 Yıl Sonra Şam’da

Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres’in Suriye’ye gerçekleştirdiği ziyaret, ülkede başlayan yeni siyasi dönemin en dikkat çekici diplomatik gelişmelerinden biri oldu. Guterres, Şam’da Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed eş-Şara ve Dışişleri Bakanı Esad Hasan eş-Şeybani ile bir araya gelerek siyasi geçiş süreci, ülkenin yeniden inşası ve insani ihtiyaçlar hakkında görüşmeler gerçekleştirdi.

Ziyaret, görevdeki bir BM Genel Sekreterinin 2009’dan bu yana Suriye’ye yaptığı ilk resmî ziyaret olma özelliği taşıyor. Bu gelişme, Suriye’nin uzun yıllar süren diplomatik yalnızlığının sona ermeye başladığının önemli işaretlerinden biri olarak değerlendiriliyor. Guterres’in temasları sırasında uluslararası toplumun Suriye halkına daha güçlü destek vermesi gerektiği mesajı öne çıktı.

Suriye’de Beşşar Esad yönetiminin Aralık 2024’te sona ermesinin ardından oluşturulan geçiş yönetimi, ülkenin siyasi ve ekonomik sistemini yeniden düzenlemeye çalışıyor. Yeni yönetim, devlet kurumlarının yeniden yapılandırılması, güvenliğin sağlanması ve farklı toplumsal grupların siyasi sürece dâhil edilmesi gibi önemli sorunlarla karşı karşıya bulunuyor.

Yeni Parlamento Geçiş Sürecinin Merkezinde

Suriye’nin yeni parlamentosunun Şam’da ilk toplantısını gerçekleştirmesi, siyasi geçiş sürecinin önemli adımlarından biri oldu. Geçici anayasal düzenleme kapsamında oluşturulan parlamentonun yasa hazırlama, reform sürecini destekleme ve kalıcı anayasa çalışmalarına katkı sağlama görevlerini üstlenmesi bekleniyor.

Parlamentodaki temsil yapısı ve yürütmenin üyelerin belirlenmesindeki etkisi ise tartışılmaya devam ediyor. Kadınların, Kürtlerin, Hristiyanların, Alevilerin ve diğer toplumsal grupların siyasi sistemde ne ölçüde temsil edileceği, yeni dönemin başarısını belirleyecek temel unsurlar arasında gösteriliyor.

Suriye’nin siyasi geçiş sürecindeki başlıca gündem maddeleri şunlar:

1. Kalıcı ve kapsayıcı bir anayasanın hazırlanması

2. Serbest ve güvenilir seçimlerin düzenlenmesi

3. Silahlı grupların devlet kurumlarına dâhil edilmesi

4. Etnik ve dinî azınlıkların haklarının korunması

5. Savaş suçları ve insan hakları ihlalleriyle yüzleşilmesi

6. Mültecilerin güvenli ve gönüllü biçimde geri dönmesi

7. Ekonomik yaptırımların tamamen kaldırılması

BM yönetimi, siyasi geçişin yalnızca iktidar değişikliğinden ibaret olmaması gerektiğini vurguluyor. Sürecin başarılı olabilmesi için toplumun bütün kesimlerinin karar alma mekanizmalarına katılması, hukukun üstünlüğünün korunması ve geçmişte işlenen suçların araştırılması gerektiği belirtiliyor.

Yeniden Yapılanma İçin Uluslararası Destek Arayışı

Yıllarca süren savaşın ardından Suriye’nin şehirleri, ulaşım ağları, elektrik sistemleri, hastaneleri ve eğitim kurumları büyük ölçüde zarar gördü. Ülkede milyonlarca insan temel hizmetlere erişmekte zorlanırken yoksulluk ve işsizlik yüksek seviyelerde bulunuyor. Yeni yönetimin ekonomik istikrarı sağlayabilmesi için uluslararası finansman ve teknik desteğe ihtiyaç duyduğu ifade ediliyor.

Bazı ülkelerin Suriye’ye yönelik yaptırımları hafifletmeye başlaması, yeniden yapılanma süreci açısından önemli bir fırsat olarak görülüyor. Yaptırımların kaldırılması; bankacılık işlemlerinin yeniden başlamasına, yabancı yatırımların ülkeye gelmesine ve enerji ile altyapı projelerinin hayata geçirilmesine katkı sağlayabilir.

Bununla birlikte yatırımcılar açısından güvenlik, hukuki belirsizlik ve siyasi istikrar önemli riskler oluşturmaya devam ediyor. Ülkenin yeniden küresel ekonomiye dâhil edilmesi, yalnızca uluslararası desteğe değil, yeni yönetimin şeffaf ve kapsayıcı politikalar uygulamasına da bağlı olacak.

Güvenlik ve Toplumsal Barış En Büyük Sınav

Suriye’nin bazı bölgelerinde mezhepsel gerilimler, silahlı gruplar arasındaki anlaşmazlıklar ve terör saldırıları devam ediyor. Güvenlik sorunlarının tamamen çözülememesi, siyasi geçiş sürecini ve ekonomik toparlanmayı yavaşlatabilecek en önemli faktörlerden biri olarak görülüyor.

İsrail’in Suriye’nin güneyindeki askerî operasyonları ve Golan Tepeleri çevresindeki hareketliliği de ülkenin egemenliğiyle ilgili tartışmaları artırıyor. Guterres, Suriye’nin egemenliğine, birliğine ve toprak bütünlüğüne saygı gösterilmesi gerektiğini vurgularken bölgedeki saldırıların sona erdirilmesi çağrısında bulundu.

Suriye’nin yeni dönemdeki başarısı; siyasi kapsayıcılık, güvenlik, ekonomik toparlanma ve uluslararası ilişkiler arasında kurulacak dengeye bağlı olacak. BM Genel Sekreterinin ziyareti, ülkenin diplomatik sisteme yeniden dönmesi açısından sembolik bir eşik oluştururken bundan sonraki süreçte atılacak somut adımlar yakından izlenecek.