Suudi Arabistan’ın mal ticaretinden elde ettiği fazla, mayıs ayında geçen yılın aynı dönemine göre yaklaşık yüzde 329 artarak 26 milyar riyale ulaştı. Bir yıl önce yaklaşık 6,1 milyar riyal olan dış ticaret fazlasındaki güçlü yükselişte petrol ihracatının artması ve ithalatın sert biçimde gerilemesi belirleyici oldu.
Ülkenin toplam mal ihracatı yıllık bazda yüzde 3,9 artarak yaklaşık 94 milyar riyale yükseldi. İthalat ise yüzde 19,5 düşüşle yaklaşık 68 milyar riyale geriledi. İhracat ile ithalatın birbirine zıt yönde hareket etmesi, dış ticaret dengesinde yaklaşık 20 milyar riyallik yıllık iyileşme sağladı.
Mayıs verileri, enerji gelirlerinin Suudi Arabistan’ın dış ticaret görünümündeki önemini koruduğunu gösterdi. Petrol ihracatı geçen yılın aynı ayına göre yüzde 19,5 artarken enerji ürünlerinin toplam ihracat içindeki payı yüzde 75,6’ya çıktı. Bir yıl önce bu oran yüzde 65,7 düzeyindeydi.
Suudi Arabistan, dünyanın en büyük ham petrol ihracatçıları arasında yer alıyor. Petrol üretim miktarı, küresel enerji fiyatları ve sevkiyat güzergâhlarındaki gelişmeler ülkenin ihracat gelirlerini doğrudan etkiliyor. Mayıs ayında petrol satışlarının güçlenmesi, toplam ihracattaki artışın başlıca kaynağını oluşturdu.
Dış ticaret fazlasını destekleyen temel unsurlar şöyle sıralanıyor:
Petrol ihracatındaki yüzde 19,5’lik artış
Toplam ihracatın yaklaşık 94 milyar riyale yükselmesi
İthalatın yüzde 19,5 oranında gerilemesi
Enerji ürünlerinin ihracattaki payının büyümesi
Liman ve boru hattı kapasitesinin sevkiyatları desteklemesi
Küresel enerji talebinin güçlü kalması
Yüksek ticaret fazlası, ülkenin döviz gelirlerini ve dış ekonomik şoklara karşı dayanıklılığını destekleyebilir. Petrol gelirlerindeki artış aynı zamanda kamu yatırımları ve ekonomik dönüşüm projeleri için daha geniş bir finansman alanı sağlayabilir. Bununla birlikte ticaret dengesindeki iyileşmenin önemli ölçüde enerji gelirlerine dayanması, petrol fiyatlarındaki değişimleri kritik hâle getiriyor.
İthalattaki sert gerilemenin iç talep ve yatırım faaliyetleri açısından ne anlama geldiği de yakından izlenecek. Düşüşün geçici sevkiyat hareketlerinden kaynaklanması durumunda ithalat sonraki aylarda yeniden yükselebilir. Daha uzun süreli bir gerileme ise şirketlerin makine, ekipman ve tüketim malı talebinde yavaşlamaya işaret edebilir.
Güçlü ticaret fazlasına karşın mayıs ayında petrol dışı ihracatın yıllık bazda gerilemesi, ekonomik çeşitlenme hedeflerinin önündeki zorlukları ortaya koydu. Petrol dışı ihracatın yaklaşık yüzde 27 düşerek 13 milyar riyal civarına inmesi, dış ticarette enerji ürünlerine bağımlılığın kısa vadede arttığını gösterdi.
Suudi Arabistan, ekonomik dönüşüm programı kapsamında petrokimya, madencilik, makine, elektrikli ekipman, lojistik, gıda ve ileri imalat alanlarına yatırım yapıyor. Yeni sanayi bölgeleri, limanlar ve demiryolu bağlantılarıyla yerli üretimin uluslararası pazarlara daha hızlı ulaştırılması hedefleniyor. Petrol dışı ihracat kapasitesinin artırılması, dış ticaret gelirlerini enerji fiyatlarındaki dalgalanmalara karşı daha dayanıklı hâle getirebilir.
Petrokimya sektörü, ham petrol ve doğal gaz kaynaklarını daha yüksek katma değerli ürünlere dönüştürme potansiyeli nedeniyle çeşitlenme politikasında özel bir konuma sahip. Plastik, gübre ve özel kimyasal ürünlerin ihracatı, doğrudan ham petrol satışlarına kıyasla daha geniş bir sanayi ve istihdam zinciri oluşturabilir.
Önümüzdeki aylarda petrol fiyatlarının yanı sıra üretim miktarı, ithalat eğilimi ve petrol dışı ürünlerin ihracat performansı takip edilecek. Ticaret fazlasındaki yükselişin kalıcı olması için enerji ihracatının güçlü seyrini koruması ve petrol dışı sektörlerin daha fazla dış gelir üretmesi gerekiyor.
Mayıs ayındaki veriler Suudi Arabistan’ın dış ticaret dengesinde dikkat çekici bir iyileşme sağlandığını gösterirken ekonomik çeşitlenmenin henüz tamamlanmamış uzun vadeli bir süreç olduğunu da ortaya koydu.